Giới thiệu
Gãy xương cổ tay xảy ra khi một hoặc nhiều trong tám xương nhỏ ở cổ tay hoặc đầu xa của xương quay và xương trụ bị gãy. Gãy xương quay chiếm phần lớn các trường hợp gãy xương cổ tay, thường do ngã chống tay xuống đất hoặc chấn thương trực tiếp. Phương pháp điều trị rất khác nhau tùy thuộc vào loại gãy xương, mức độ di lệch và các yếu tố của bệnh nhân như tuổi tác, mức độ hoạt động và chất lượng xương.
Cấu trúc giải phẫu phức tạp của cổ tay bao gồm nhiều xương, dây chằng và gân hoạt động phối hợp chính xác. Khi gãy xương phá vỡ sự cân bằng tinh tế này, việc điều trị thích hợp trở nên quan trọng để phục hồi chức năng. Điều trị gãy xương cổ tay hiện đại kết hợp cố định tức thời, nắn chỉnh giải phẫu và phục hồi chức năng có cấu trúc. Các chuyên gia về bàn tay đánh giá các dạng gãy xương thông qua khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh để xác định liệu can thiệp không phẫu thuật hay phẫu thuật mang lại hướng phục hồi phù hợp nhất.
Các loại gãy xương cổ tay
Gãy bán kính xa
Gãy xương quay xa liên quan đến xương cẳng tay lớn hơn gần khớp cổ tay. Gãy xương Colles tạo ra biến dạng đặc trưng hình nĩa ăn tối với mảnh gãy hướng về phía sau. Ngược lại, gãy xương Smith hướng về phía trước, hướng về phía lòng bàn tay. Gãy xương Barton lan vào bề mặt khớp quay-cổ tay, cần nắn chỉnh chính xác để ngăn ngừa viêm khớp.
Những gãy xương này được phân loại là gãy ngoài khớp khi vị trí gãy nằm ngoài bề mặt khớp hoặc gãy trong khớp khi đường gãy đi vào khớp. Gãy trong khớp đòi hỏi phải nắn chỉnh tỉ mỉ trong phạm vi 2mm so với vị trí giải phẫu để giảm thiểu nguy cơ viêm khớp sau chấn thương. Các dạng gãy vụn với nhiều mảnh thường cần phẫu thuật cố định do tính mất vững vốn có.
Gãy xương thuyền
Vị trí và nguồn cung cấp máu của xương thuyền khiến việc gãy xương này đặc biệt khó khăn. Máu chảy ngược từ xa đến gần, khiến cực gần dễ bị hoại tử vô mạch. Gãy xương qua eo xương thuyền là kiểu gãy phổ biến nhất, trong khi gãy cực gần có tỷ lệ không liền xương cao hơn.
Chụp X-quang ban đầu thường bỏ sót gãy xương thuyền trong nhiều trường hợp do hướng xương và cấu trúc chồng chéo. Chụp MRI hoặc CT giúp xác nhận chẩn đoán khi nghi ngờ lâm sàng vẫn còn cao mặc dù phim X-quang âm tính. Thời điểm điều trị rất quan trọng – việc trì hoãn quá 4 tuần làm tăng đáng kể nguy cơ không liền xương.
Các loại gãy xương cổ tay khác
Gãy xương Triquetrum thường biểu hiện dưới dạng bong tróc xương lưng, có thể nhìn thấy trên phim X-quang nghiêng. Gãy xương nguyệt tuy hiếm gặp nhưng có thể đi kèm với bệnh Kienböck. Gãy móc xương mác thường xảy ra trong các môn thể thao vợt do va chạm trực tiếp với cán vợt. Gãy xương hình hạt đậu, hình thang, hình thang và hình đầu mỗi loại đều có những thách thức riêng về chẩn đoán và điều trị dựa trên mối quan hệ giải phẫu của chúng.
Phương pháp điều trị không phẫu thuật
Đúc và cố định
Gãy xương ổn định, không di lệch thường lành tốt với phương pháp bó bột cố định. Gãy xương quay xa cần cố định 6-8 tuần, ban đầu dùng nẹp cố định để giảm sưng trước khi chuyển sang bó bột chu vi sau 5-7 ngày. Bó bột kéo dài từ dưới khuỷu tay đến đầu xương bàn tay, giữ cổ tay hơi duỗi và lệch trụ.
Gãy xương thuyền đòi hỏi thời gian bất động lâu hơn, thường là 8-12 tuần đối với gãy xương thắt lưng và lên đến 16 tuần đối với gãy cột sống gần. Bó bột spica ngón tay cái giúp bất động cả cổ tay và ngón tay cái để giảm thiểu chuyển động xương thuyền. Chụp X-quang định kỳ 2 tuần một lần để theo dõi sự thẳng hàng và tiến triển lành thương.
Kỹ thuật giảm khép kín
Gãy xương di lệch cần nắn chỉnh để khôi phục lại vị trí giải phẫu trước khi bó bột. Các chuyên gia về bàn tay thực hiện nắn chỉnh kín bằng cách gây tê tại chỗ hoặc gây mê. Đối với gãy xương Colles, kéo giãn kết hợp với gấp lòng bàn tay và lệch trụ sẽ đảo ngược biến dạng điển hình. Nắn chỉnh thành công sẽ khôi phục chiều cao xương quay trong vòng 3 mm, độ nghiêng xương quay 15-25 độ và độ nghiêng mặt gan tay 0-11 độ.
Chụp X-quang sau nắn chỉnh xác nhận sự sắp xếp đúng trước khi bó bột. Một số trường hợp có thể xảy ra tình trạng di lệch trở lại, đặc biệt là khi xương bị nghiền nát ở mặt lưng hoặc loãng xương. Chụp X-quang hàng tuần trong 3 tuần đầu tiên sẽ phát hiện tình trạng mất nắn chỉnh cần can thiệp phẫu thuật.
Lựa chọn điều trị phẫu thuật
Cố định nội bộ mở (ORIF)
Phẫu thuật mở xương (ORIF) trở nên cần thiết cho các trường hợp gãy xương không vững, di lệch trong khớp vượt quá 2mm, hoặc nắn kín thất bại. Nẹp vòm mặt là phương pháp phổ biến nhất cho gãy xương quay xa, sử dụng các tấm titan có đường viền giải phẫu và vít khóa. Phương pháp nẹp vòm mặt giảm thiểu kích ứng gân so với nẹp vòm mặt, đồng thời cung cấp sự cố định ổn định cho việc vận động sớm.
Phẫu thuật chỉnh hình xương thuyền (Scaphoid ORIF) sử dụng vít nén không đầu được đặt ở mặt trong hoặc mặt lưng tùy thuộc vào vị trí gãy xương. Vít nén các mảnh xương gãy trong khi vẫn nằm hoàn toàn trong xương để tránh chèn ép khớp. Ghép xương bổ sung cho việc cố định các trường hợp gãy vụn hoặc không liền xương.
Cố định bên ngoài
Cố định ngoài bắc cầu cho các vết gãy xương vụn nghiêm trọng, nơi cố định trong không đủ khối lượng xương. Chốt được đặt vào xương bàn tay và xương quay giúp duy trì chiều dài và sự thẳng hàng của vết gãy thông qua một khung cố định ngoài. Kỹ thuật này bảo tồn sinh học mô mềm đồng thời cho phép lành xương thông qua quá trình hình thành xương gián tiếp.
Các dụng cụ cố định được giữ nguyên trong 6-8 tuần trước khi tháo ra tại phòng khám. Việc chăm sóc vị trí đặt đinh giúp ngăn ngừa nhiễm trùng bằng cách vệ sinh hàng ngày bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch chlorhexidine. Phương pháp cố định kết hợp bên trong và bên ngoài giúp giải quyết các dạng gãy xương phức tạp với cả tình trạng vỡ vụn ở khớp và đầu xương.
Ghim qua da
Ghim xuyên da cung cấp phương pháp ổn định ít xâm lấn cho các kiểu gãy xương cụ thể. Dây Kirschner được luồn qua các vết rạch nhỏ duy trì sự ổn định đạt được thông qua thao tác khép kín. Kỹ thuật này hiệu quả với các trường hợp gãy xương quay xa ngoài khớp có chất lượng xương tốt.
Đinh thường được giữ trong 4-6 tuần trước khi tháo ra, và phải cố định bột trong suốt thời gian này. Đinh di chuyển, nhiễm trùng và mất khả năng nắn chỉnh là những biến chứng tiềm ẩn cần được theo dõi chặt chẽ. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong trường hợp gãy xương ở trẻ em, nơi cần được bảo vệ sụn tăng trưởng.
Dòng thời gian và giai đoạn phục hồi
Giai đoạn ngay sau điều trị (Tuần 0-2)
Giai đoạn đầu tập trung vào việc kiểm soát đau, sưng và bảo vệ vị trí gãy xương. Nâng cao vị trí gãy xương cao hơn tim giúp giảm phù nề, trong khi chườm đá 15-20 phút mỗi 2-3 giờ giúp kiểm soát tình trạng viêm. Các bài tập ngón tay chủ động giúp ngăn ngừa cứng khớp – bệnh nhân nên thực hiện 10 lần động tác nắm chặt và duỗi ngón tay hoàn toàn mỗi giờ khi thức.
Các bài tập tăng phạm vi chuyển động của vai và khuỷu tay giúp duy trì sự linh hoạt của khớp gần. Cơn đau thường giảm đáng kể sau 72 giờ, mặc dù một số khó chịu vẫn kéo dài trong vài tuần. Việc điều chỉnh nẹp hoặc bó bột giúp điều chỉnh các thay đổi về sưng để duy trì sự bất động phù hợp mà không ảnh hưởng đến lưu thông máu.
Giai đoạn chữa lành sớm (Tuần 2-6)
Trong giai đoạn này, mô sẹo gãy xương bắt đầu hình thành, mang lại sự ổn định ban đầu. Chụp X-quang định kỳ 2 tuần xác nhận sự ổn định và các dấu hiệu lành thương sớm. Các bài tập trượt gân cho các ngón tay không cố định giúp ngăn ngừa dính khớp – bệnh nhân thực hiện các bài tập gập nông và gập sâu riêng biệt cùng với các bài tập kéo giãn cơ nội tại.
Tiếp tục kiểm soát phù nề bằng cách nâng cao và băng ép khi cần thiết. Việc vận động vết mổ bắt đầu cho bệnh nhân sau phẫu thuật khi vết mổ đã lành, sử dụng phương pháp xoa bóp vuông góc để ngăn ngừa dính. Các hoạt động chức năng nhẹ nhàng với bàn tay không bị ảnh hưởng giúp duy trì sự độc lập trong khi bảo vệ vết gãy đang lành.
Giai đoạn huy động (Tuần 6-12)
Việc tháo bột thường được thực hiện sau 6-8 tuần đối với gãy xương đầu xa xương quay, bắt đầu quá trình vận động được bảo vệ. Liệu pháp ban đầu tập trung vào phạm vi vận động thụ động và chủ động hỗ trợ để khắc phục tình trạng cứng khớp. Các bài tập gập-duỗi cổ tay, lệch trục quay-trụ và xoay cẳng tay được tiến hành dần dần dựa trên mức độ thoải mái.
Việc tăng cường sức mạnh bắt đầu bằng các bài tập đẳng trương trước khi chuyển sang các dây kháng lực nhẹ. Các bài tập cảm thụ bản thể sử dụng bột nhão trị liệu hoặc thùng gạo giúp phục hồi cảm giác về vị trí và khả năng kiểm soát vận động tinh. Các hoạt động chức năng như viết, đánh máy và cầm nắm nhẹ nhàng dần dần giúp cổ tay hòa nhập trở lại với các hoạt động hàng ngày.
Bài tập phục hồi chức năng
Phạm vi bài tập chuyển động
Bài tập kéo giãn gập cổ tay bao gồm việc giữ cẳng tay trong khi nhẹ nhàng uốn cong cổ tay về phía trước, giữ trong 15-30 giây. Bài tập kéo giãn duỗi đảo ngược chuyển động này, đưa bàn tay về phía sau. Bài tập lệch cổ tay ra phía sau và xoay cổ tay sang hai bên, cải thiện khả năng vận động mặt phẳng trán. Bài tập xoay tròn kết hợp tất cả các chuyển động theo vòng tròn có kiểm soát.
Các bài tập xoay cẳng tay xen kẽ giữa tư thế lòng bàn tay ngửa và lòng bàn tay úp. Bài tập cầu nguyện: đặt hai lòng bàn tay vào nhau ngang ngực, hạ tay xuống trong khi vẫn giữ nguyên tư thế để kéo giãn cơ duỗi cổ tay. Bài tập cầu nguyện ngược lại: kéo giãn cơ gấp. Mỗi bài tập thực hiện 10-15 lần lặp lại, 3-4 lần mỗi ngày.
Tăng cường các giao thức
Bài tập tăng cường sức mạnh đẳng trương bắt đầu với cổ tay ở vị trí trung lập, chống lại chuyển động theo mọi hướng trong 5-10 giây. Việc chuyển sang sử dụng dây kháng lực sẽ tăng dần tải trọng – bệnh nhân thực hiện các bài tập gập cổ tay, gập ngược và xoay cổ tay với dây vàng trước khi chuyển sang các mức kháng lực đỏ, xanh lá cây và xanh dương.
Tăng cường sức mạnh cầm nắm bắt đầu với bọt mềm trước khi chuyển sang bột trị liệu cứng hơn. Bệnh nhân thực hiện các động tác cầm nắm liên tục trong 5 giây và các bài tập siết chặt lặp đi lặp lại. Các bài tập chịu lực bắt đầu với chống đẩy tường, tiến tới tư thế mặt bàn, sau đó là chống đẩy biến thể khi khả năng chịu đựng được cải thiện. Các bài tập tạ tự do sử dụng tạ đơn 1-2 pound (khoảng XNUMX-XNUMXg) sẽ tác động vào các nhóm cơ cụ thể khi sức mạnh cơ bản được phục hồi.
Đào tạo Chức năng
Các bài tập chức năng mô phỏng các hoạt động hàng ngày để khôi phục khả năng sử dụng cổ tay thực tế. Việc mô phỏng gõ bàn phím không có lực cản sẽ tiến triển thành thao tác máy tính thực tế trong các khoảng thời gian ngắn. Việc mở lọ, xoay chìa khóa và xoay tay nắm cửa giúp rèn luyện các chuyển động xoay. Các bài tập vận động tinh sử dụng nhíp, đồng xu và các vật nhỏ giúp khôi phục lại sự khéo léo.
Đào tạo chuyên biệt theo công việc đáp ứng nhu cầu nghề nghiệp cá nhân. Người lao động chân tay thực hành xử lý dụng cụ với cường độ tăng dần. Vận động viên bắt đầu các bài tập chuyên biệt cho môn thể thao với cường độ 25%, tăng dần trong 4-6 tuần. Nhạc công bắt đầu lại việc luyện tập nhạc cụ với các buổi tập ngắn hơn, giúp tăng cường sức bền một cách có hệ thống.
Các biến chứng tiềm ẩn
Bất công đoàn và không công đoàn
Sự liền xương xảy ra khi gãy xương lành ở vị trí không đúng giải phẫu, có khả năng hạn chế vận động và gây đau. Việc xương quay ngắn hơn 5mm hoặc xương quay lệch quá 20 độ thường đòi hỏi phải phẫu thuật cắt xương để điều chỉnh. Sự không liền xương, được định nghĩa là không lành sau 6 tháng, thường ảnh hưởng đến gãy xương thuyền hơn là gãy xương quay xa.
Điều trị không liền xương bao gồm can thiệp phẫu thuật bằng ghép xương và cố định cứng. Ghép xương có mạch máu từ xương quay xa hoặc đầu gối cung cấp nguồn cung cấp máu cho các trường hợp không liền xương thuyền ở cực gần khó khăn. Máy kích thích xương sử dụng trường điện từ có thể bổ sung cho điều trị phẫu thuật trong một số trường hợp được chọn lọc.
Hội chứng đau vùng phức tạp (CRPS)
CRPS phát triển ở một số bệnh nhân sau gãy xương cổ tay, gây đau, sưng và thay đổi màu sắc không cân xứng. Việc phát hiện và điều trị sớm giúp cải thiện đáng kể kết quả. Các triệu chứng bao gồm đau rát, nhiệt độ không cân xứng và đổ mồ hôi quá nhiều ở chi bị ảnh hưởng.
Điều trị kết hợp thuốc, liệu pháp và hỗ trợ tâm lý. Liệu pháp bàn tay tích cực duy trì chuyển động bất chấp sự khó chịu. Phong bế hạch sao giúp điều hòa hệ thần kinh giao cảm. Liệu pháp phản chiếu và hình ảnh vận động phân loại giúp tái tổ chức quá trình xử lý cơn đau ở vỏ não.
💡 Bạn có biết?
Xương thuyền có tên bắt nguồn từ từ tiếng Hy Lạp “skaphe” có nghĩa là thuyền, do hình dạng giống thuyền của nó. Hình dạng đặc biệt này cho phép xương hoạt động như một cầu nối giữa các hàng xương cổ tay gần và xa, nhưng cũng khiến xương dễ bị gãy do các kiểu tải trọng cụ thể.
Chuyên gia bàn tay của chúng tôi nói gì
Các chuyên gia về bàn tay nhấn mạnh tầm quan trọng của việc vận động sớm các khớp chưa cố định trong quá trình lành xương gãy. Trong khi cổ tay vẫn được bảo vệ, việc duy trì cử động ngón tay, khuỷu tay và vai sẽ ngăn ngừa tình trạng cứng khớp thứ phát có thể kéo dài thời gian phục hồi. Các bài tập "sáu múi" - sáu động tác ngón tay và ngón cái khác nhau được thực hiện mỗi giờ - giúp duy trì sự trượt của gân và ngăn ngừa dính.
Việc bệnh nhân tuân thủ việc nâng cao tay có tác động đáng kể đến việc giảm sưng và cải thiện phạm vi vận động. Giữ tay cao hơn tim bất cứ khi nào có thể trong hai tuần đầu tiên giúp giảm phù nề, nguyên nhân có thể dẫn đến cứng khớp dai dẳng. Việc nâng cao tay vào ban đêm bằng gối sẽ duy trì tư thế này trong khi ngủ.
Quyết định điều trị không chỉ xem xét kiểu gãy xương mà còn cả các yếu tố đặc thù của bệnh nhân, bao gồm chất lượng xương, nhu cầu vận động và khả năng phục hồi chức năng. Một gãy xương ít di lệch ở người năng động có thể cần phẫu thuật cố định để sớm trở lại hoạt động, trong khi gãy xương tương tự ở bệnh nhân ít vận động có thể lành tốt chỉ bằng bó bột.
Đưa điều này vào thực tế
- Thực hiện các bài tập ngón tay mỗi giờ trong quá trình cố định, bao gồm nắm chặt toàn bộ, gấp từng ngón tay và ngón cái đối diện với từng đầu ngón tay
- Duy trì độ cao nghiêm ngặt trên mức tim trong 72 giờ đầu sau chấn thương và bất cứ khi nào có thể trong hai tuần
- Ghi lại tiến trình phục hồi của bạn hàng tuần bằng cách chụp ảnh vị trí bàn tay và ghi lại thành tích về phạm vi chuyển động
- Tạo một lịch trình hoạt động theo từng giai đoạn bắt đầu với các nhiệm vụ nhẹ nhàng hàng ngày vào tuần thứ 6-8 và tăng dần lên các hoạt động nặng hơn trong tháng tiếp theo
- Thiết lập thói quen trị liệu nhất quán bằng cách thực hiện các bài tập vào cùng thời điểm mỗi ngày để xây dựng thói quen tuân thủ
Khi nào cần tìm trợ giúp chuyên nghiệp
- Đau tăng mặc dù đã dùng thuốc giảm đau phù hợp
- Tê hoặc ngứa ran ở ngón tay
- Cảm thấy bó bột quá chặt khiến ngón tay sưng hoặc chuyển sang màu xanh
- Biến dạng có thể nhìn thấy được phát triển sau khi điều trị ban đầu
- Không có khả năng cử động ngón tay một cách chủ động
- Sốt hoặc chảy dịch từ vị trí phẫu thuật
- Đau không tương xứng với chấn thương sau vài tuần
- Độ cứng dai dẳng hạn chế các hoạt động chức năng sau khi tháo bột
- Cảm giác kêu lách cách, nghiến hoặc mất ổn định ở cổ tay
Câu hỏi thường gặp
Sau khi điều trị gãy xương cổ tay, tôi có thể chơi thể thao trở lại sau bao lâu?
Việc trở lại tập luyện thể thao thường diễn ra sau 3-4 tháng đối với các hoạt động không va chạm và 4-6 tháng đối với các môn thể thao va chạm. Sức mạnh đầy đủ, đạt 80% bên không bị thương và các động tác thể thao không đau sẽ quyết định mức độ sẵn sàng. Đai bảo vệ trong giai đoạn đầu trở lại sẽ cung cấp thêm hỗ trợ.
Tôi có bị viêm khớp sau khi gãy cổ tay không?
Gãy xương trong khớp với khoảng cách di lệch vượt quá 2mm làm tăng nguy cơ viêm khớp sau chấn thương. Gãy xương ngoài khớp lành tốt hiếm khi gây viêm khớp. Chụp X-quang theo dõi thường xuyên giúp theo dõi tình trạng hẹp khe khớp, đồng thời có thể can thiệp sớm nếu viêm khớp phát triển.
Tôi có thể lái xe khi bị gãy cổ tay không?
Hạn chế lái xe tùy thuộc vào cổ tay bị ảnh hưởng và loại truyền động. Việc cố định bằng bột thường khiến bạn không thể lái xe an toàn trong 6-8 tuần. Sau khi được bác sĩ chuyên khoa tay cho phép, hãy bắt đầu bằng những quãng đường ngắn ở những khu vực quen thuộc trước khi tiếp tục lái xe bình thường.
Tại sao cổ tay của tôi vẫn cứng sau nhiều tháng vết gãy đã lành?
Tình trạng cứng khớp còn lại thường kéo dài 6-12 tháng sau gãy xương. Sự hình thành mô sẹo, độ căng của bao khớp và yếu cơ góp phần gây hạn chế vận động. Tiếp tục các bài tập trị liệu và tăng dần cường độ hoạt động sẽ cải thiện tính linh hoạt theo thời gian.
Khi nào tôi có thể quay lại làm việc sau phẫu thuật cố định?
Công việc văn phòng thường trở lại sau 2-3 tuần với những thay đổi về hoạt động. Công việc chân tay nhẹ nhàng bắt đầu sau 6-8 tuần, trong khi công việc nặng nhọc cần 3-4 tháng. Bác sĩ chuyên khoa tay sẽ cung cấp hướng dẫn cụ thể về việc trở lại làm việc dựa trên kỹ thuật phẫu thuật và yêu cầu công việc.
Đừng để đau tay ảnh hưởng đến cuộc sống của bạn
Khôi phục chức năng và cải thiện chất lượng cuộc sống của bạn
Phòng khám của chúng tôi cung cấp dịch vụ chẩn đoán và điều trị toàn diện, trọn gói.
Thực hiện một cuộc điều traBước tiếp theo
Điều trị gãy xương cổ tay thành công phụ thuộc vào chẩn đoán chính xác, lựa chọn can thiệp phù hợp và phục hồi chức năng có cấu trúc. Việc phát hiện sớm các biến chứng và tuân thủ phác đồ điều trị sẽ tối ưu hóa quá trình phục hồi chức năng.
Nếu bạn bị đau cổ tay sau chấn thương hoặc nghi ngờ gãy xương, chuyên gia về bàn tay được Bộ Y tế công nhận của chúng tôi có thể cung cấp các phương án đánh giá và điều trị.
